Westerborkpad etappe 1 : Hollandsche Schouwburg - Station Diemen

Hollandsche Schouwburg - Oosterpark

Etappe 1 van het Westerborkpad begint bij de Hollandsche Schouwburg. Op de lantaarnpaal voor de Hollandsche Schouwburg staan twee stickers, eentje die je de weg wijst naar de Hollandsche Schouwburg, het eind van etappe 0. Ook is er een sticker geplakt die het begin van etappe 1 vanaf de Hollandsche Schouwburg markeert.

Nog even kort iets over de Hollandsche Schouwburg. De Hollandsche Schouwburg was voor de oorlog een populair theater. De Duitsers veranderden de naam in ‘Joodsche Schouwburg’. Er traden Joodse musici en artiesten op voor Joods publiek. Vanaf 1942/1943 was de Hollandsche Schouwburg de verzamelplek voor opgepakte Joden. De Joden werden vanaf de Hollandsche Schouwburg gedeporteerd naar de kampen Westerbork of Vught. Aan de overkant van de straat (herkenbaar aan zijn vele kleuren) is de crèche waar de kinderen tot hun deportatie waren ondergebracht. Vanuit de crèche zijn ongeveer 600 Joodse kinderen gered. Ze ‘verdwenen’ tijdens een wandeling en baby’s werden in een boodschappentas overgedragen. Hier komt in de toekomst het Nationaal Holocaustmuseum. Wat een drama’s zich hier moeten hebben afgespeeld. Nu is het museum een herdenkingsplek. In de hal staat een monument in de vorm van een wand met de familienamen van alle 6.700 mensen die vanaf hier weggevoerd werden en niet meer terugkwamen. Buiten is een leeg binnenhof, wat vroeger de schouwburgzaal en het toneel was, waar aan het eind een obelisk is geplaatst. In 2022 wordt in de twee tegenover elkaar liggende gebouwen een nieuw Nationaal Holocaust Museum geopend.
Entree: Voor de Hollandsche Schouwburg hoef je geen ticket aan te schaffen. De Hollandsche Schouwburg maakt onderdeel uit van het Joods Cultureel Kwartier. In het Joods Cultureel Kwartier kun je met één ticket terecht bij de vijf locaties: het Joods Historisch Museum, het JHM Kindermuseum, de Portugese Synagoge, de Hollandsche Schouwburg en het Nationaal Holocaust Museum. Het entreebewijs is 1 week geldig: je kunt binnen 1 week de vijf locaties éénmaal bezoeken. Volwassenen: € 30,– per persoon, kinderen 13 t/m 17 jaar: € 8,– per persoon, kinderen 6 t/m 12 jaar: € 6,– per persoon en kinderen t/m 5 jaar gratis. Museumkaart: gratis. (Prijzen zijn van 2024).
Openingstijden: dagelijks van 10.00-17.00 uur.
Adres: Plantage Middenlaan 24, 1018 DE Amsterdam.
Website: Hollandsche Schouwburg

Als ik met mijn rug naar de Hollandsche Schouwburg staat, ga ik naar rechts en steek ik bij het stoplicht de Plantage Kerklaan over. Aan mijn linkerkant ligt Dierentuin Artis. Na een klein stukje zie ik aan mijn rechterhand het Monument van het kunstenaarsverzet. Het is een monument voor verzetsstrijder Gerrit van der Veen gemaakt door Carel Kneulman. Het beeld bestaat uit een ‘aan flarden gescheurde’, liggende figuur, met de gebalde vuist die tot op het laatste moment de strijdbaarheid lijkt uit te drukken. Aan de lange kant staat de tekst: ‘Kunstenaars verzet 1940-1945’ en aan de rechterkant: ‘Wat doe jij, nu je land wordt getrapt en geknecht… Gerrit van der Veen’. Gerrit van der Veer was beeldhouwer en verzetsstrijder. Hij organiseerde de aanslag op het bevolkingsregister dat zich in de Tweede Wereldoorlog naast Artis bevond. Hij is opgepakt tijdens een poging vrienden uit het huis van bewaring te bevrijden. In 1944 is hij gefusilleerd in de duinen van Overveen.

Ik loop verder en passeer de Jules Schelvisbrug. Nog zo’n bekende naam die verweven is met de Tweede Wereldoorlog. Jules Schelvis was van Joodse komaf en overleefde maar liefst 7 concentratie- en vernietigingskampen, waaronder Sobibor. Na de oorlog was hij spreker en schrijver en burgeraanklager in processen tegen kampbeulen.

Aan de linkerkant staat de Muiderpoort en recht voor mij zie ik het Tropenmuseum.

De route gaat om het Tropenmuseum heen de Linnaeusstraat in. Tegenover de Muiderkerk aan de linkerkant is de ingang van het Oosterpark.

Oosterpark - Transvaalbuurt

In het Oosterpark loop ik de route zoals aangegeven, nl. de brug over en het pad rechts van het water aanhouden langs de muziekkoepel. Ik loop verder tot ik aan de andere kant van het park ben. Daar wijk ik even af van de route omdat ik hier het Nationaal Monument Slavernijverleden en het beeld De Schreeuw wil zien. Het is vanwege en vakanties en het mooie weer druk in het Oosterpark met mensen die sporten, de hond uitlaten, zonnen en chillen.

Het Nationaal Monument Slavernijverleden is ontworpen door Erwin de Vries. Dit monument is ter herdenking van de afschaffing van de slavernij in het Koninkrijk der Nederlanden. Hier vindt op 1 juli de herdenking plaats van de afschaffing van de slavernij door Nederland op 1 juli 1863 (Ketikoti). De kransen van 1 juli 2020 lagen er nog toen ik hier begin augustus 2020 was.

Het beeld De Schreeuw is gemaakt door Jeroen Henneman ter nagedachtenis op de moord op ter nagedachtenis aan regisseur, televisiemaker, columnist en opiniemaker Theo van Gogh op 2 november 2004.

Ik loop een zij uitgang uit tussen de beide monumenten. Dit omdat ik de Stolpersteine van Leendert en Sophia Aronson wil zien. Deze Stolpersteine vind je voor de deur van Oosterpark 25HS.

In mijn routekaart heb ik zgn. Stolpersteine ingetekend waar ik onderweg langs liep. Stolpersteine of struikelstenen is een project van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. Hij begon in 1997 met het leggen van de eerste Stolperstein in de wijk Kreuzberg in Berlijn. De struikelstenen zijn een herinnering aan de gruwelijkheden van de Holocaust in de Tweede Wereldoorlog. Een struikelsteen is een betonnen steen van 10×10 centimeter. Bovenop is een messing plaatje aangebracht waarop de naam, de geboorte- en overlijdensdatum en de plaats van overlijden staat. Een struikelsteen is aangebracht in de stoep voor het voormalige woonhuis van het slachtoffer. Zo heeft ieder slachtoffer een eigen monument. Het motto van de kunstenaar is ‘een mens is pas vergeten als zijn/haar naam vergeten is’. Traces of War is een website waar veel informatie over de Tweede Wereldoorlog te vinden is. Deze website heeft mij geholpen om de Stolpersteine te vinden op deze route.

Vanaf het Oosterpark sla ik linksaf de Beukenweg, het Beukenplein en weer de Beukenweg op onder het spoorwegviaduct door. Ik kom uit in de Maritzstraat. Voor de deur van Maritzstraat 24 I liggen de Stolpersteine van Salomon en Clara Waterman. Een eindje verderop op het Krugerplein nr. 1 liggen de Stolpersteine voor Eliazer, Marianne en Abraham Bosboom. Deze heb ik niet kunnen vinden, helaas.

Vanaf het Krugerplein houd ik links aan en sla de Schalk Burgerstraat en direct de eerste straat linksaf de Transvaalstraat in.

Transvaalbuurt - Muiderpoortstation

Voor de Tweede Wereldoorlog woonden hier in de Transvaalbuurt veel Joodse mensen. In 1941 werd deze wijk door de Duitsers aangewezen als ‘Judenviertel’. Daardoor kwamen hier veel nieuwe Joodse gezinnen van buiten de wijk wonen. Vanaf 1942 vonden hier razzia’s plaats. Het Transvaalplein was de verzamelplaats. Na een grote razzia op 20 juni 1943 waren bijna alle Joden uit deze buurt verdwenen.

Voor de deur van Transvaalstraat 136 liggen de Stolpersteine van Gerrit, Kaatje, Leendert en Elisabeth Kleerekoper. Nog meer Stolpersteine liggen er in de zijstraat, de Cronjestraat, voor de deur van nr. 1b en nr. 7. Bij nr. 1b zijn dat de Stolpersteine voor Jetty Rachel de Brave en Gerrit Lisser en bij nr. 7 de struikelsteen van Mirjam Noot.

Het Transvaalplein is nu een ‘gewoon plein’ met een speeltuin. Maar aan 9 voormalige balkons hangen borden over de historie van de wijk.

Aan het eind van het Transvaalplein, op de hoek met de Transvaalstraat, is ter herinnering aan de trieste gebeurtenissen die hier plaatsvonden, een Davidster geplaatst.

Ook op het Transvaalplein zijn een aantal Stolpersteine geplaatst. Op nr. 1 ligt de struikelstenen voor Dina en Joost Vaz Dias en bij nr. 6 de Stolpersteine van Lewe, Rosa, Robert en Alette Pinto.

Het Transvaalplein gaat over in de Transvaalstraat. Op nr. 64 ligt nog een struikelsteen, die van Salomon Leger.

Ik sla linksaf de Paardekraalstraat en daarna rechtsaf de Pretoriusstraat in. De laatste struikelsteen die ik vandaag tegenkom is voor de deur van de Pretoriusstraat 37 en voor is voor Elkan en Sara Roe. Ook voor de deur van nr. 16 zouden Stolpersteine liggen, maar die had ik niet op mijn lijstje staan en omdat ik aan de andere kant van de straat liep, heb ik deze ook niet gezien. Ze staan wel in de onderstaande routekaart ingetekend.

Aan het eind van de Pretoriusstraat sla ik linksaf de Linnaeusstraat in, steek bij een zebrapad de drukke weg over en sla na het zebrapad linksaf. Ik loop een stuk rechtdoor onder een spoorviaduct door en direct daarna sla ik rechtsaf, het Oetewalerpad op. Dit pad loop ik uit tot aan Station Muiderpoort.

Station Muiderpoort - Flevopark

Ik loop onder het spoor door en kom uit bij het Oosterspoorplein. Hier staat een monument dat herinnert aan de ruim 11.000 Joden die uit Amsterdam en omgeving gedeporteerd zijn naar het doorgangskamp Westerbork. Veel Joden kwamen vanuit de Hollandsche Schouwburg. Ook vanaf andere verzamelplaatsen werden ze via Station Muiderpoort afgevoerd.

Ik volg het tegelpad langs het spoor en loop onder het spoor door naar de Celebesstraat. Deze Celebesstraat gaat over in de Valentijnkade. Dit is een saai stuk. Er is niet veel te zien en na het oversteken van de Molukkenstraat en het doorlopen van de Valentijnkade kom ik uiteindelijk uit bij de Joodse begraafplaats Zeeburg en het daarnaast gelegen Flevopark. Het is bloedheet onderweg met weinig beschutting van bomen. Het laatste stuk gaat wel langs het water van de Ringvaart maar het brengt geen verkoeling.

Het hek bij de ingang van de Joodse Begraafplaats staat open en nieuwsgierig als ik ben loop ik naar binnen. Er zijn een paar mannen bezig met de groenvoorziening.

De begraafplaats werd rond 1714 in gebruik genomen. Hier werden vooral de armere Joden begraven. In de jaren 1714-1942 zijn ongeveer 100.000 mensen begraven. Na de Tweede Wereldoorlog werd een groot deel van de begraafplaats geruimd. De Flevoweg werd in 1956 aangelegd. De resten van ongeveer 28.000 mensen werden overgebracht naar de Joodse begraafplaats in Diemen (een begraafplaats dat ik later op de dag nog bezoek). De begraafplaats die je nu ziet is onderdeel van het Flevopark. Op deze Joodse begraafplaats staan ongeveer 200 grafstenen.

Daarna loop ik naastgelegen Flevopark in. Het is warm en druk. Mensen zoeken verkoeling aan het water en recreëren op de grasvelden. Ik heb een klein stukje van het Flevopark gezien.

Flevopark - Station Diemen

Ik loop vanaf het Flevopark door langs het water en steek een houten brug over en sla direct links af de Oosterringdijk op. Hier is het vooral heel druk met fietsers. Het is er open en daardoor warm. Voor voetgangers als ik, is er eigenlijk geen plaats. Aan het eind van de dijk zie ik een sluis of iets dergelijks.

Volgens de routebeschrijving zou er aan mijn linkerkant een scheepswerfje moeten zijn. Het zal wel, er liggen boten maar of het een scheepswerf is, kan ik niet zien.

Er ligt hier een pont buiten werking en een eindje verderop steek ik een bruggetje over. Het is hier iets aangenamer qua temperatuur maar nog altijd heel druk met vooral fietsers.

Mijn weg gaat verder langs de nog altijd drukke Westelijke Merwedekanaaldijk. Doordat ik nu langs het water loop, is het door de wind vanaf het water hier iets aangenamer qua temperatuur. Qua drukte wordt het hier er niet beter op. Er is geen apart voetpad. Ik ga over de verhoging en het onverharde pad langs het water lopen.

Ik zie twee bruggen voor me: de Noorderbrug en de Nesciobrug. Vooral de Nesciobrug is qua bouw interessant. Over de andere brug dendert het verkeer via de A10 van Amsterdam naar Zaandam.

De Nesciobrug is een gebogen hang-tuibrug en met 780 meter een van de langste fiets- en voetgangersbruggen van ons land. De brug overspant het Amsterdam-Rijnkanaal en verbindt Amsterdam en Diemen. De gemeente Diemen was altijd tegen de ontwikkeling van de naastgelegen wijk IJburg. De gemeente heeft niet meegewerkt bij de bouw van deze brug. Dat is de reden dat de Nesciobrug niet in Diemen, maar nog net in Amsterdam ligt.

Net na de Nesciobrug loop ik Diemen binnen. Aan de rechterkant is het tolhuisje en paal Y18158 van de ANWB. Voor deze paal sla ik 2x rechtsaf een schelpenpad op en blijf dit schelpenpad tot aan een driesprong volgen.

De markering is hier niet altijd even duidelijk aangegeven. Ik volg de andere bordjes die hier ook zijn aangebracht en de markering zijn van wandelingen in Diemen.

Ik loop parallel aan de ringweg van Diemen. Een saai stuk, zoals het hele stuk vanaf Station Muiderpoort. Dit is zeker niet de mooiste etappe. En dat weet ik nu al na 2 etappes gelopen te hebben.

Aan het eind van het pad kom ik uit bij het viaduct Ouddiemerlaan. Daar loop ik onderdoor en loop rechtdoor tot aan het Station van Diemen, eindpunt van deze etappe 1 van het Westerborkpad.

Voor ik de trein in stap steek ik de weg over om de Joodse begraafplaats te bezoeken.

De Joodse begraafplaats is ontstaan aan het begin 20e eeuw. De begraafplaats aan de Zeeburg (waar ik eerder vanmiddag was) was vol. Hier liggen veel urnen. Deze urnen zijn van mensen die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Westerbork werden gecremeerd. Cremeren is in het jodendom ongebruikelijk. Deze urnen zijn begraven op Veld U. Ik heb ze niet gezien maar ik heb wel een rondje over de begraafplaats gelopen. Deze begraafplaats ligt direct naast het station van Diemen.

Vanaf Station Diemen reis ik via Amsterdam Centraal Station per trein en bus terug naar huis. De volgende etappe begint weer bij het station van Diemen en tot het station van Weesp.

Mijn route

Wandelgids

De volledige route van het Westerborkpad staat ook op de website van Wandelnet. Via Bol.com kun je de wandelgids aanschaffen.

Praktische informatie

Afstand van etappe 1 van het Westerborkpad

Etappe 1 van het Westerborkpad loopt vanaf de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam naar Station Diemen. De afstand van de eerste etappe is 8,4 kilometer.

Bereikbaarheid van etappe 1 van het Westerborkpad

Ik reis met de trein naar Amsterdam Zuid en neem vandaar metro 51 naar metrostation Waterlooplein en loop het stukje langs de Hortus Botanicus en door de Plantage Middenlaan naar de Hollandsche Schouwburg. Voor de deur van de Hollandsche Schouwburg stopt GVB tramlijn 14 (halte is Artis). Deze tramlijn gaat vanaf het Flevopark via de Hollandsche Schouwburg, het Waterlooplein, de Dam naar het Centraal Station v.v.

Voor de deur van Plantage Middenlaan nr. 17 (Hotel Rembrandt), ligt de struikelsteen van Betje van Praag-Groenstad.

Vanaf Station Diemen reis ik per trein via Amsterdam Centraal Station naar huis. Je kunt ook kiezen om het spoor over te steken en via Weesp te reizen.

Horeca onderweg

In het beginstuk tot aan de Linnaeusstraat in Amsterdam vind je veel restaurants en cafés. Daarna worden ze schaars. Neem dus voldoende eten en drinken mee voor onderweg.

Op het Krugerplein en in de Linnaeusstraat zijn een paar supermarkten gevestigd. Daarna heb ik geen supermarkt meer gezien.

Overnachten onderweg

Etappe 1 van het Westerborkpad loopt deels door Amsterdam tot aan Diemen. Ook hier geldt in Amsterdam is geen gebrek aan overnachtingsplekken maar vanaf het Flevopark heb ik geen overnachtingsplek gezien.

In Diemen zijn een paar hotels, zoals B&B Diemerplein, Bed & Breakfast Diemerbrug of B&B Randje Amsterdam.

Onderweg zijn er ook genoeg natuurhuisjes in Amsterdam en Diemen te boeken waar je in de natuur kunt uitrusten van je wandeling.