Westerborkpad etappe 0 : Amsterdam CS - Hollandsche Schouwburg

Amsterdam Centraal Station - Rembrandtplein

Etappe 0 van het Westerborkpad begint bij Amsterdam Centraal Station. Als je voor het station staat en uitkijkt over het Stationsplein ga je rechtsaf langs het IBIS hotel en de tegenoverliggende fietsenstalling. Ik zie hier nergens een sticker die mij de route zou moeten aangeven. De eerste sticker zie ik bij de voet-/fietsbrug die ik oversteek.

Vanaf deze plek is het een beetje zig zag lopen om via de Singel, Brouwersgracht, Langestraat, Kortjespoortsteeg, de Herengracht, Keizersgracht en uiteindelijk Prinsengracht uit te komen.

Het begin is een rustig deel, maar op de Prinsengracht wordt het druk. Niet zo druk als anders in Amsterdam, maar voor mij druk genoeg. De bekende rijen bij het Anne Frankhuis zijn er niet, dit omdat nu de musea weer geopend zijn je moet reserveren om het museum te kunnen bezoeken. Helaas waren de slottijden voor vandaag voor het Anne Frankhuis al uitverkocht. Ik ga later nog wel een keer naar het Anne Frankhuis.

Het Anne Frank Huis is een museum ter gedachtenis aan Anne Frank en haar Joodse familie. De families Frank en van Pels zaten tijdens de Tweede Wereldoorlog ondergedoken in het Achterhuis aan de Prinsengracht 263. In augustus 1942 werd een draaikast aangebracht. Deze kast verborg de toegang tot de onderduikruimte. Hier schreef Anne Frank haar bekende en beroemde dagboek Het Achterhuis over de onderduikperiode. Naast het Anne Frank Huis staat de Westertoren. In het dagboek lees je rol die de Westertoren heeft gespeeld in de onderduikperiode in het achterhuis.

Op 4 augustus 1944 werden alle onderduikers gearresteerd, net als twee helpers. Het dagboek van Anne Frank werd gered door medewerksters van Otto Frank. Otto Frank keerde als enige overlevende terug. Anne Frank was eind februari 1945 in het concentratiekamp Bergen-Belsen overleden. Na de arrestatie vond onderduikhelpster Mies Gies de dagboekpapieren van Anne Frank. Na de oorlog overhandigde ze deze aan Otto Frank. Hij was de enige overlevende onderduiker uit het Achterhuis. Sinds 1960 is het Anne Frank Huis voor het publiek geopend.

Entree: Volwassenen: € 16,– per persoon, kinderen 10 t/m 17 jaar: € 7,– kinderen t/m 9 jaar € 1,–. Museumkaarthouders betalen € 1,– administratiekosten per persoon. (Prijzen zijn van 2024).
Openingstijden: Dagelijks van 09.00-22.00 uur.
Adres: Westermarkt 20, 1016 DK Amsterdam.
Website: Anne Frank Huis

Ik loop verder langs de Westerkerk en Westertoren over de Westermarkt en via de Prinsengracht naar de Negen Straatjes.

Ik vond de Negen Straatjes altijd een leuk deel van het centrum van Amsterdam met kleinschalige, gespecialiseerde, authentieke winkels, horeca en galeries. Maar dit keer is het er niet gezellig, veel werkzaamheden, drukte en waarschijnlijk door de coronacrisis veel leegstand.

Ik loop al zigzaggend via de Keizersgracht en Herengracht naar het Thorbeckeplein en het daarnaast gelegen Rembrandtplein. Ik heb hier heel veel voetstappen liggen, omdat ik hier vlakbij gewerkt heb.

Oudemanspoort

Ik steek rechtover om via de Halve Maansteeg naar de Amstel te lopen. Na het passeren van de Halvemaansbrug steek ik de eerste brug aan de linkerkant over om uit te komen bij een poort. Deze is alleen toegankelijk voor voetgangers en fietsers. Voor een rond gebouw sla ik rechtsaf weer een poort door en kom uit op de Oudezijds Achterburgwal. Let hier eens op de mooie gevels van de poorten.

Na een paar meter sla ik rechtsaf en kom uit bij de boekenmarkt Oudemanspoort.

De Oudemanspoort is één van de hoofdlocaties van de Universiteit van Amsterdam. Op het binnenplein staat een borstbeeld van Minerva geplaatst, in het middenperk van het plantsoen. Dit binnenplein is bereikbaar via een ingang in het midden van de Poort.

In het openbare deel van de Oudemanspoort is een dagelijkse boekenmarkt. Er zijn nu nog 14 winkelkasten in gebruik. Tot 1941 werd de handel in boeken voornamelijk door joodse boekhandelaren gedreven. Vanaf 1941 werd het de joodse handelaren onmogelijk gemaakt om hun handel voort te zetten. Ze werden gedeporteerd naar Kamp Westerbork en vermoord in Duitse concentratiekampen. Dit is de reden dat de Oudemanspoort niet mag ontbreken in deze wandelroute.

Nadat ik de boekenmarkt gepasseerd ben, sla ik op de Kloveniersburgwal linksaf en sla rechtsaf de brug over en loop ik via de Raamgracht, de Dwarsgracht, Groenburgwal, Staalmeestersbrug, Staalstraat naar de Stopera, het stadhuis, en de Opera van Amsterdam.

Rondom het stadhuis van Amsterdam

Voordat je voorbij de Stopera loopt, passeer je het standbeeld van Spinoza en het verzetsmonument.

Na het passeren van het Waterlooplein kom ik uit bij een voor mij bekend stukje Amsterdam: de mooie Walter Süskindbrug en de Hermitage. Maar voor ik de brug oversteek sta ik voor Amstel 49a even stil bij de Stolpersteine van Joseph en Judith Bronkhorst.

Toen ik tijdens deze wandeling voorbij de Hermitage liep, was het museum om een voor mij onbekende reden gesloten, terwijl de musea wel weer geopend mochten zijn. Door de coronacrisis en het maandenlang gesloten zijn van de musea is de tentoonstelling Juwelen! Schitteren aan het Russische hof nog altijd te zien. Dit is een schitterende tentoonstelling zijn honderden persoonlijke sieraden, portretten en kostuums van de Romanovs en andere St. Petersburgse adellijke families te zien. Ik heb deze tentoonstelling al in 2019 bekeken. Het topstuk, het diadeem van tsarina Maria Fjodorovna is sinds eind juli 2020 niet meer te bewonderen. De Hermitage bevindt zich in een oud gebouw dat in 1680 door de toen overleden rijke koopman Barent Helleman geschonken is aan de diaconie. Sinds 2009 is hier Museum de Hermitage Amsterdam gevestigd. De ingang van het museum is aan Amstelzijde 51.
Entree: Volwassenen: € 22,50 per persoon, kinderen t/m 17 jaar gratis. (Prijzen zijn van 2024).
Openingstijden: dagelijks van 10.00–17.00 uur. De kassa sluit om 16.30 uur.
Adres: Amstel 51, 1018 EJ Amsterdam.
Website: Hermitage

Nieuwe Keizersgracht

Na het passeren van de Hermitage kom ik uit bij de Nieuwe Keizergracht. Ondanks dat ik wist wat er ging komen, krijg ik hier opnieuw kippenvel. Deze kant van de gracht wordt ook wel de ‘Schaduwkade’ genoemd. Aan de grachtkant van deze straat liggen gedenktegeltjes met de namen en leeftijden van Joodse bewoners die aan de overzijde van de Nieuwe Keizersgracht woonden. Zij werden tijdens de Tweede Wereldoorlog weggevoerd en vermoord in één van de vernietigingskampen, veelal Auschwitz of Sobibor. Ik lees op een bordje langs de gracht dat er maar liefst 200 bewoners van deze gracht vermoord zijn. De bordjes met hun namen staan tegenover de huizen waar ze woonden.

Joods Cultureel Kwartier

Aan het eind van de Nieuwe Keizersgracht steek ik de Weesperstraat over. De reden is dat er werkzaamheden zijn en het te onveilig is om op het gravelpad te lopen die ook niet te zien is omdat er hekken staan. Voor de M.S. Vaz Diasbrug steek ik de Weesperstraat nog een keer over om vandaar met de trap alsnog onder de weg door te lopen. Ik loop bovenaan de trap een eindje rechtdoor om in het Hortusplantsoen het Monument voor Joodse Dove Oorlogsslachtoffers te bekijken. Het is een bronzen sculptuur van mensfiguren in een stoet, geplaatst op een natuurstenen voetstuk, waarop drie gebarentekeningen zijn aangebracht. De ontwerpster is de bekende verzetsstrijdster en kunstenares Truus Menger.

Ik loop terug naar de M.S. Vaz Diasbrug en kom uit op het Jonas Daniël Meyerplein, ook zo’n beladen plek. Ik loop in de Joodse wijk van Amsterdam.

In de oude Joodse wijk van Amsterdam zijn het Joods Museum, het JHM Kindermuseum, de Hollandsche Schouwburg en de Portugese Synagoge gevestigd. Deze musea hebben hun krachten gebundeld en met één entreekaart kun je binnen een maand alle vier musea bezoeken. Tijdens deze wandeling bezoek ik alleen de Hollandsche Schouwburg, het eindpunt van etappe 0 van het Westerborkpad. Het Joods Museum en de Portugese Synagoge heb ik in 2019 al een keer bezocht.

De Joden uit Amsterdam kwamen oorspronkelijk uit Spanje en Portugal. In de 19^e eeuw zijn ze verhuisd naar de Plantagebuuurt en nog later naar de Transvaal- en Rivierenbuurt (een deel van Amsterdam die ik tijdens de eerste etappe van het Westerborkpad bezoek). Tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt de wijk en getto en na de na Holocaust is de wijk veranderd en werd het verwaarloosd. De wijk is nu volledig gesaneerd en de moeite van een bezoek waard.

Het Joods Museum is een modern museum over het jodendom, gevestigd in vier monumentale synagogen. In het Joods Historisch Museum krijg je een beeld van het Joodse leven in Nederland, in heden en verleden. Er wordt uitgebreid stil gestaan bij de ontwikkeling in de vorige eeuw. Je ziet hier schilderijen, films, gebruiksvoorwerpen en 3D presentaties.

Entree: Volwassenen: € 30,– per persoon, kinderen 13 t/m 17 jaar: € 8,– per persoon, kinderen 6 t/m 12 jaar: € 6,– per persoon en kinderen t/m 5 jaar gratis. Museumkaart: gratis. In het Joods Cultureel Kwartier kun je met één ticket terecht bij de vijf locaties: het Joods Museum, het JHM Kindermuseum, de Portugese Synagoge, de Hollandsche Schouwburg en het Nationaal Holocaust Museum. Het entreebewijs is 1 week geldig: je kunt binnen 1 week de vijf locaties éénmaal bezoeken. (Prijzen zijn van 2024).
Openingstijden: dagelijks van 10.00-17.00 uur. Het museum is gesloten op Joodse feestdagen.
Adres: Nieuwe Amstelstraat 1, 1011 PL Amsterdam.
Website: Joods Museum

Op het Jonas Daniël Meijerplein staat het standbeeld van de ‘Dokwerker’. Sinds 1952 staat dit standbeeld van Mari Andriessen in de oude Joodse wijk. De ‘Dokwerker’ staat hier ter nagedachtenis aan de Februaristaking van 22 en 23 februari 1941. Toen werden meer dan 400 Joodse mannen opgepakt om via Kamp Schoorl naar het oosten van Duitsland (Kamp Buchenwald en Kamp Mauthausen) te worden gedeporteerd. Op 25 februari 1941 legden de inwoners van Amsterdam als reactie op deze razzia’s hun werk neer. De staking breidde zich uit tot ver buiten Amsterdam. Dit was het enige grootschalige Nederlandse protest tegen de Jodenvervolging. De Februaristaking wordt elk jaar herdacht. Opdat we nooit vergeten wat er in 1940-1945 voor verschrikkelijks met de Joden is gebeurd.

Op het Jonas Daniel Meijerplein vind je op nr. 13, 15 en 19 Stolpersteine. Voor de deur van nr. 13 zijn het de gedenkstenen van Ephraim, Johanna en Izak Rosenbaum, voor de deur van het Jonas Daniel Meijerplein nr. 15 liggen de 5 Stolpersteine van Sara Bleekrode, Andre, Amalia, Gustaaf en Sonja Monnickendam en voor nr. 19 liggen de stenen van Klara en Alexander Elzas-Walvisch.

In mijn routekaart heb ik zgn. Stolpersteine ingetekend waar ik onderweg langs liep. Stolpersteine of struikelstenen is een project van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. Hij begon in 1997 met het leggen van de eerste Stolperstein in de wijk Kreuzberg in Berlijn. De struikelstenen zijn een herinnering aan de gruwelijkheden van de Holocaust in de Tweede Wereldoorlog. Een struikelsteen is een betonnen steen van 10×10 centimeter. Bovenop is een messing plaatje aangebracht waarop de naam, de geboorte- en overlijdensdatum en de plaats van overlijden staat. Een struikelsteen is aangebracht in de stoep voor het voormalige woonhuis van het slachtoffer. Zo heeft ieder slachtoffer een eigen monument. Het motto van de kunstenaar is ‘een mens is pas vergeten als zijn/haar naam vergeten is’. Traces of War is een website waar veel informatie over de Tweede Wereldoorlog te vinden is. Deze website heeft mij geholpen om de Stolpersteine te vinden op deze route.

De 17e eeuwse Portugese Synagoge is het gebouw achter de Dokwerker. Een indrukwekkend gebouw, zowel van binnen als buiten. De synagoge is nog altijd in gebruik, maar ook geopend voor het publiek. In één van de bijgebouwen is de schatkamer gevestigd, in een ander gebouw bevindt zicht de oudste nog functionerende Joodse bibliotheek ter wereld: Ets Haim Livraria Montezinos. De verlichting bestaat uit honderden kaarsen.
Entree: Volwassenen: € 30,– per persoon, kinderen 13 t/m 17 jaar: € 8,– per persoon, kinderen 6 t/m 12 jaar: € 6,– per persoon en kinderen t/m 5 jaar gratis. Museumkaart: gratis. In het Joods Cultureel Kwartier kun je met één ticket terecht bij de vijf locaties: het Joods Museum, het JHM Kindermuseum, de Portugese Synagoge, de Hollandsche Schouwburg en het Nationaal Holocaust Museum. Het entreebewijs is 1 week geldig: je kunt binnen 1 week de vijf locaties éénmaal bezoeken. (Prijzen zijn van 2024).
Openingstijden: De Portugese Synagoge is in februari t/m november van zondag t/m donderdag van 10.00-17.00 uur geopend en in januari en december van 10.00-16.00 uur. Op vrijdag is de Synagoge in januari, februari, november en december geopend van 10.00-14.00 uur, in maart, april, september en oktober van 10.00-16.00 uur en van mei t/m augustus van 10.00-17.00 uur. Op zaterdag is de Synagoge in verband met de sjabbat gesloten. De Portugese Synagoge is op Joodse feestdagen gesloten.
Adres: Mr. Visserplein 3, 1011 RD Amsterdam.
Website: Portugese Synagoge

Ik loop om de synagoge heen en kom uit in de Muiderstraat. Aan de overkant bij nr. 29 zijn de struikelstenen van Duifje en Andries van Gelder te zien.

Ik loop voor bij de Hortus Botanicus van Amsterdam. Een Hortus die ik nog een keer wil bezoeken maar vandaag loop ik er alleen maar langs.

Aan het eind van de straat steek ik over en kom uit in de Plantage Middenlaan. Voor de deur van hotel Rembrandt op nr. 17 ligt de struikelsteen van Betje van Praag-Groenstad.

Aan de overkant ligt het Wertheimpark. In het Wertheimpark staat het door Jan Wolkers ontworpen Spiegelmonument. In de gebroken spiegels zie je de lucht. Dit symboliseert het feit dat ‘de hemel na Auschwitz nooit meer ongeschonden is’. Onder het monument bevindt zich een urn met as uit Auschwitz. Het is een indrukwekkende plek en ik herdenk in stilte hen die in de vernietigingskampen (en niet alleen in Auschwitz-Birkenau) hun leven verloren.

Vanuit het Wertheimpark loop ik door de Henri Polaklaan. Op nr. 9 staat het gebouw De Burcht. De Burcht is in 1899 ontworpen en gebouwd door Berlage voor de Algemeene Nederlandsche Diamantbewerkersbond. Henri Polak (1868-1943) was initiatiefnemer van de eerste algemene staking in de diamantindustrie in 1894. Dit leidde tot de oprichting van de Algemene Nederlandse Diamantbewerkers Bond (ANDB). Polak was vakbondsleider en sociaal-democratisch politicus. Polak woonde bijna 45 jaar in De Burcht. Hij overleed in de Tweede Wereldoorlog aan een longontsteking.

Op de stoep voor nr. 13b liggen de struikelstenen voor Nathan Boekdrukker, Mozes Frank, Meijer, Betty, Henriette en Rosina Maarsen. Deze laatste ligt omgekeerd, of daar een reden voor is weet ik niet.

De Henri Polaklaan is een statige laan met veel bomen en aan beide kanten indrukwekkende huizen.

Aan het eind van deze straat kun je de straat oversteken en zo Dierentuin Artis binnenlopen. Als je bij de Plantage Kerklaan linksaf slaat, kom je uit bij het Verzetsmuseum. Tijdens mijn wandeling in februari heb ik het Verzetsmuseum bezocht.

In het Verzetsmuseum zie, hoor en lees je de verhalen over het uitzonderlijke en het alledaagse leven tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederland. De expositie gaat over verzet en het geeft je een beeld van de samenleving waarin het verzet heeft plaatsgevonden. Aan het begin van de tentoonstelling word je de vraag gesteld: Wat doet jij als de Duitsers de baas zijn in Nederland? Deze vraag heb ik mezelf ook wel eens gesteld als ik weer iets lees of hoor over de Tweede Wereldoorlog. Welke kant kies jij? Hoe zou jij reageren op de toenemende onderdrukking tijdens de Tweede Wereldoorlog. Kies je de kant van het verzet, pas je je aan en probeer je een zo normaal mogelijk leven te leiden of kies je de kant van de bezetter. Met de wetenschap van nu zou ik zeggen de eerste of tweede, maar dat is met de wetenschap van nu en achteraf gezien. Wat zou jij kiezen als jij in die tijd de keuze moest maken?
Entree: Volwassenen: € 16,– per persoon, kinderen 7 t/m 17 jaar: € 8,50 per persoon, kinderen t/m 6 jaar: gratis. Museumkaart: gratis. (Prijzen zijn van 2024).
Openingstijden: maandag t/m vrijdag: 10.00-17.00 uur en zaterdag en zondag van 11.00-17.00 uur.
Adres: Plantage Kerklaan 61, 1018 CX Amsterdam.
Website: Verzetsmuseum

Hollandsche Schouwburg

Via de Plantage Kerklaan loop ik naar de Plantage Middenlaan en steek ik de trambaan over. Het eindpunt van etappe 0 van het Westerborkpad (de proloog) is bereikt. Ik ben bij de Hollandsche Schouwburg.

Ik bezoek, voor ik naar huis ga, de Hollandsche Schouwburg. Het is en blijft een indrukwekkende plek als je de geschiedenis kent.

De Hollandsche Schouwburg was voor de oorlog een populair theater. De Duitsers veranderden de naam in ‘Joodsche Schouwburg’. Er traden Joodse musici en artiesten op voor Joods publiek. Vanaf 1942/1943 was de Hollandsche Schouwburg de verzamelplek voor opgepakte Joden. De Joden werden vanaf de Hollandsche Schouwburg gedeporteerd naar de kampen Westerbork of Vught. Aan de overkant van de straat (herkenbaar aan zijn vele kleuren) is de crèche waar de kinderen tot hun deportatie waren ondergebracht. Vanuit de crèche zijn ongeveer 600 Joodse kinderen gered. Ze ‘verdwenen’ tijdens een wandeling en baby’s werden in een boodschappentas overgedragen. Hier komt in de toekomst het Nationaal Holocaustmuseum. Wat een drama’s zich hier moeten hebben afgespeeld. Nu is het museum een herdenkingsplek. In de hal staat een monument in de vorm van een wand met de familienamen van alle 6.700 mensen die vanaf hier weggevoerd werden en niet meer terugkwamen. Buiten is een leeg binnenhof, wat vroeger de schouwburgzaal en het toneel was, waar aan het eind een obelisk is geplaatst. In 2022 wordt in de twee tegenover elkaar liggende gebouwen een nieuw Nationaal Holocaust Museum geopend.
Entree: Voor de Hollandsche Schouwburg hoef je geen ticket aan te schaffen. De Hollandsche Schouwburg maakt onderdeel uit van het Joods Cultureel Kwartier. In het Joods Cultureel Kwartier kun je met één ticket terecht bij de vijf locaties: het Joods Historisch Museum, het JHM Kindermuseum, de Portugese Synagoge, de Hollandsche Schouwburg en het Nationaal Holocaust Museum. Het entreebewijs is 1 week geldig: je kunt binnen 1 week de vijf locaties éénmaal bezoeken. Volwassenen: € 30,– per persoon, kinderen 13 t/m 17 jaar: € 8,– per persoon, kinderen 6 t/m 12 jaar: € 6,– per persoon en kinderen t/m 5 jaar gratis. Museumkaart: gratis. (Prijzen zijn van 2024).
Openingstijden: dagelijks van 10.00-17.00 uur.
Adres: Plantage Middenlaan 24, 1018 DE Amsterdam.
Website: Hollandsche Schouwburg

Vanaf deze plek reis ik per metro, trein en bus terug naar huis. De volgende etappe begint weer bij de Hollandsche Schouwburg en loopt tot het station van Diemen. Binnenkort meer over deze 1^e etappe.

Mijn route

Wandelgids

De volledige route van het Westerborkpad staat ook op de website van Wandelnet. Via Bol.com kun je de wandelgids aanschaffen.

Praktische informatie

Afstand etappe 0 van het Westerborkpad

Etappe 0 (of proloog) van het Westerborkpad loopt vanaf Amsterdam Centraal Station naar de Hollandsche Schouwburg door de stad Amsterdam. De afstand van deze proloog is 6,7 kilometer.

Bereikbaarheid van etappe 0 van het Westerborkpad

Amsterdam Centraal Station is vanuit heel Nederland per trein goed bereikbaar.

Je kunt met de auto naar Amsterdam reizen, maar gezien de hoge parkeerkosten in onze hoofdstad zou ik dit niet aanraden.

Vanaf de Hollandsche Schouwburg ben ik via metro station Waterlooplein en station Amsterdam Zuid teruggereisd naar mijn eigen huis. Voor de deur van de Hollandsche Schouwburg stopt GVB tramlijn 14 (halte is Artis). Deze tramlijn gaat vanaf het Flevopark via de Hollandsche Schouwburg, het Waterlooplein, de Dam naar het Centraal Station v.v.