Pad van de Vrijheid etappe 6 : Driel – Oosterbeek

Ik reis vanaf Schiphol rechtstreeks naar Arnhem Centraal Station waar ik overstap op bus 56 die me naar de bushalte De Meikers in Driel brengt.

Driel

In Driel is het een paar honderd meter lopen door de Dorpsstraat.

Bij de overgang van de Dorpsstraat naar de Kerkstraat valt het straatnaambord op van het Sosabowskiplein. Generaal Stanislaw Sosabowski was leider van de Poolse parachutistenbrigade die in 1944 bij Driel zware verliezen hebben geleden. De planning van de Britse opperbevelhebbers was slecht. Sosabowski had ‘Market Garden’ van het begin af aan onverantwoord gevonden, maar hij stond alleen in zijn kritiek. Dit plein is naar hem genoemd.

Ik loop verder naar het Polenplein. Dit was het eindpunt van etappe 5. Op het Polenplein staan twee monumenten: het Polenmonument en een monument ter ere van Majoor Generaal Stanislaw Sosabowski.

Het Nationaal Monument voor de 1ste Onafhankelijke Poolse Parachutisten Brigade is opgericht ter nagedachtenis aan de 94 Poolse militairen die tijdens operatie ‘Market Garden’ zijn gesneuveld.

Zij werden op 21 september 1944 door de Amerikaanse luchtmacht gedropt in het kader van operatie ‘Market Garden’. De operatie ‘Market Garden’ mislukte door allerlei ongunstige omstandigheden en slechte planning van de Britse opperbevelhebbers. De Polen kregen in eerste instantie de schuld van dit falen. De inwoners van Driel zagen al snel de tragiek in van de Poolse deelname aan de strijd. Door het moedige optreden en vechtlust van de Polen zijn veel Britten ontsnapt uit Oosterbeek aan de overkant van de Nederrijn.

Het Nationaal Monument voor de 1e Onafhankelijke Poolse Parachutisten Brigade is een abstract beeld. In de sokkel wordt een bronzen urn met aarde uit Polen bewaard. Op de sokkel staan de wapens van Polen en Warschau en het embleem van de Poolse brigade afgebeeld en wordt het jaartal 1944 vermeld. Uit de sokkel rijst een dynamisch betonnen element omhoog. Naast dit element staat een beeld van een menselijk figuur. De ronde sokkel is gewijd aan het Poolse volk. Op de sokkel staat het opschrift: SURGE POLONIA, wat ‘Polen verrijs’ betekent.

Aan beide kanten zijn zuilen geplaatst. De linkerzuil draagt een plaquette met de namen van de 94 gesneuvelde Poolse militairen. Op de rechterzuil is het wapen van Polen en een gedenksteen uit 1946 aangebracht.

Het Polenmonument, zoals het monument ook wel genoemd wordt, is gemaakt door Jan Vlasblom.

Sosabowski werd lang als zondebok voor het mislukken van de Slag om Arnhem gezien, maar werd uiteindelijk gerehabiliteerd door de Nederlandse regering. Generaal Stanislaw Sosabowski werd ereburger van Driel. In 2006 werd generaal Sosabowski postuum onderscheiden door koningin Beatrix met de Gouden Leeuw. De Poolse 1e Onafhanklijke Parachutistenbrigade werd onderscheiden met de Militaire Willemsorde. Het monument op het Polenplein is geschonken door de Britse veteranen van de 1st Airborne Division. Dit monument is gemaakt door beeldhouwster Vivien Mallock. De Sosabowski Memorial bestaat uit een opstaande, witte steen met bovenin een rond bronzen reliëf met de beeltenis van de generaal. De tekst op het monument luidt: We who have survived raised this memorial to a great Polish hero. De veteranen drukken op deze manier hun bewondering en dank uit voor de generaal. Bij de onthulling voerde Sir Brian Urquhart, in de oorlog, inlichtingenofficier, het woord. Hij had operatie ‘Market Garden’, net als Sosabowski, van het begin af aan onverantwoord gevonden.

Tegenover de monumenten staat de Rooms Katholieke kerk Maria Geboorte. Ik wilde de tentoonstelling De Polen van Driel nog een keer bekijken, maar er vindt een begrafenisdienst plaats en dan vind ik het niet gepast om de kerk binnen te gaan. Gelukkig heb ik deze tentoonstelling de vorige etappe al gezien. Het is een indrukwekkende tentoonstelling over het ontstaan van de Poolse brigade, de oneervolle behandeling en het mislukken van de operatie, de hechte band tussen de Polen en de plaatselijke bevolking.

Ik loop verder om de kerk heen door de Patrijsstraat en de Baltussenweg. Op de hoek van de Baltussenweg en de Vogelenzangsestraat staat een borstbeeld van Borstbeeld Generaal Majoor Stanislaw Sosabowski. De tekst op de plaquette luidt:

Generaal Majoor Stanislaw Sosabowski
1892 – 1967

Commandant 1e Poolse Onafhankelijke Parachutistenbrigade

Postuum drager van de Bronzen Leeuw

Ten tijde van Operatie Market Garden was zijn hoofdkwartier gevestigd tegenover dit borstbeeld (Molenstraat 12).

Buiten Driel

Buiten Driel loop ik langs de dropzone waar de Poolse brigade op 21 september gedropt werd. Daar is verder niets meer van te zien, ik heb ook geen plaquette of iets dergelijks gezien.

Langs een sloot aan de Vogelenzangsestraat zie ik een paar jonge zwanen met pa en ma zwaan.

Aan het eind van de lange Vogelenzangsestraat staat op de hoek het Monument Royal Engineers (RE) en Royal Canadian Engineers (RCE) Driel. Het monument staat op de plek ter hoogte van de oostelijke evacuatie-route. Het monument herinnert aan de evacuatie van de overlevenden van de 1e Britse Luchtlandingsdivisie uit Oosterbeek. Deze evacuatie met de codenaam operatie ‘Berlijn’ vond plaats in de avond en nacht van 25 op 26 september 1944. De stormboten en aanvalsboten die de evacuatie van de troepen aan noordzijde van de rivier mogelijk maakte, voerde langs twee routes heen-en-weer over de rivier. Langs de westelijke route voerde 553e Field Company RE en de 20e Field Company RCE. Langs de oostelijke route voerde de 260e Field Company RE met 23e Field Company RCE. Toen de evacuatie rond 06.00 uur werd gestaakt waren er ongeveer 2.400 manschappen die ten noorden van de rivier ingesloten waren geraakt, overgezet. Zij, die nog aan de noordelijke oever wachtte om opgehaald te worden, werden krijgsgevangen gemaakt.

Op de voorkant van het monument staat:

“25/26 SEPTEMBER 1944”
“…THEY WERE JUST WHISPERS AND SHADOWS IN THE NIGHT…”
(“…zij waren slechts fluisterstemmen en schimmen in de nacht…”)

Naast het monument is tevens een informatiepaneel aangebracht, waarin het verhaal van de evacuatie wordt uitgelegd.

Wat is hier veel gebeurd in die septemberdagen 1944. Wat zullen de mensen een angst te hebben.

Aan de andere kant van de rivier staat een herdenkingsmonument op de plek waar ze de rivier overstaken naar Driel. Deze ontsnappingsroute vanuit de bossen werd met wit lint aangegeven, zodat de soldaten wisten waar ze heen moesten. Dit monument heb ik niet gezien, dit omdat deze in de uiterwaarden staat en het een eind lopen is vanaf de doorgaande weg.

Ik loop een stuk over de dijk tot aan de afslag naar de veerpont. Met de veerpont steek ik de Nederrijn over naar de overkant. Het veer is tijdens de oorlog losgesneden waardoor het veer wegdreef. Hierdoor moesten de bevrijders met bootjes de rivier oversteken. Op de terugweg, toen de slag verloren was werden de soldaten hierbij geholpen door de genie.

In de omgeving van Arnhem zijn in 1944 meer dan 10.000 parachutisten gedropt, daarvan zijn er maar 2200 geëvacueerd. Bijna 1900 parachutisten waren gesneuveld en de rest (6500) werden krijgsgevangen gemaakt.

Op de veerpont ben ik de enige passagier. De kosten zijn € 0,75. Het is een korte vaartocht.

Oosterbeek

Aan de overkant sta ik in Oosterbeek en in een hele andere omgeving. Hier is het bosrijk en aan de overkant, in de Betuwe, fruitbomen en lange asfaltwegen. Ik ben meer iemand van de bossen.

Vanaf het terrein van de veerpont loop ik naar Veerweg. Hier heb ik tijdens de 12e etappe van de Oudste wandelroute van Nederland van Heelsum naar Oosterbeek ook gelopen, toen kwam ik vanaf de trap en liep ik langs de Veerweg naar Oosterbeek. Dit doe ik nu ook maar in de bocht sla ik rechtsaf, het voetpad ‘Kerkpad’ in. Een leuk smal pad, waar druk gewerkt wordt door gemeentewerkers. Dat is ook nodig want het smalle pad is omgeven door gras en brandnetels waardoor het pad bijna niet te zien.

Aan het eind van het Kerkpad sta ik voor de Oude Kerk van Oosterbeek. De Oude Kerk is de Hervormde kerk. Deze kerk was in september 1944 een van de laatste steunpunten de Britse troepen, bekend als Lonsdale Force, voor de oversteek van Rijn. Hier werden de troepen toegesproken door hun majoor. De kerk is een onderdeel van de jaarlijkse Airborneherdenking.

De Oude Kerk bleef na Operatie Market Garden verwoest achter. De kerk is na de Tweede Oorlog gerestaureerd.

De kerk is open als ik hier loop. Ik neem een kijkje. Het is een kleine kerk. De Oude Kerk is 1 mei tot 1 oktober op woensdag, donderdag en zondag geopend van 13.00 tot 16.00 uur.

Naast de kerk staat een monument dat de zware gevechten rond de Oude Kerk gedenkt.

De tekst op het monument luidt:

In September 1944 British Airborne soldiers and their Polish comrades, with the support if brave Dutch men and women, fought a grim battle around this ancient church in the struggle to liberate The Netherlands from Nazi tyranny. This stone commemorates all who took part in this action and above all those who died.

Not one shall be forgotten

Ik sta even stil en denk aan hen die hier voor onze vrijheid gevallen zijn.

Een Britse divisie dreigde tijdens operatie Market Garden klem te komen zitten in Oosterbeek. Er vielen veel doden en gewonden. De pastorie naast de kerk werd door Kate ter Horst-Arriens, de bewoonster van het pand, ingericht als hospitaal. Zij verzorgde acht dagen lang meer dan 250 gewonde soldaten. Dat leverde haar de titel ‘Engel van Arnhem’ op. Van een vrijwilliger van de kerk hoor ik dat haar 86-jarige dochter nog altijd in de oude pastorie woont.

Via de Benedendorpsweg en de Geelkerkenkamp loop ik Bato’s Wijk in. Ik loop een rondje door het leuke park. Het is hier heerlijk koel, want het is warm geworden.

In Bato’s Wijk staat het standbeeld ‘de Vredesengel’. Het is een standbeeld van Marius van Beek.

De tekst op de plaquette luidt:

De vredesengel in Oosterbeek
doemt overdonderend op uit de mist
al zijn vandaag de contouren bleek
en bijna in wazigheid uitgewist.
Balancerend op één teen
de bronzen blik omlaag gericht
met één vleugel en één been
houdt hij zijn vlucht in evenwicht.

Ik loop verder en via via kom ik uiteindelijk uit op de Hemelseberg. Hier is het ook weer heerlijk koel. Op de Hemelseberg hebben in de Tweede Oorlog grote verwoestingen plaatsgevonden. De Hemelse Berg is een mooi bos met een grothuisje en een waterval, watertrappen en diverse waterpartijen. De honden mogen hier loslopen. Ik loop via onverharde paden en houten bruggetjes met hoogteverschillen over het landgoed. Een mooi wandelgebied.

Hier zou ook Landgoed Oorsprong zijn, die heb ik gemist omdat ik ergens verkeerd gelopen ben.

Vanaf de Hemelseberg kom ik uit in Park Hartenstein. In dit park staat het Airborne Museum at Hartenstein. Dit is een museum over de Slag om Arnhem in september 1944. Het museum, gevestigd in het voormalige hoofdkwartier van de Britse troepen tijdens de slag, heeft een uitgebreide collectie wapens, kleding, uitrustingsstukken, interviews, foto’s en video’s. Ik heb het museum al een keer bezocht tijdens etappe 13 van de Oudste wandelroute van Nederland van Oosterbeek naar Arnhem. Ik loop nu om het museum, dit omdat ik slechts een uur zou hebben om door het museum te lopen. Dit is te kort voor mij. Ik kom ongetwijfeld nog wel een keer weer in Oosterbeek, want ik heb het klompenpad ‘Rosandepad’ nog op mijn bucketlist met wandelingen staan. En dit klompenpad loopt ook via het terrein van het museum.

Aan de overkant van de weg staan naar blijkt drie monumenten. Ik lees nu pas over het derde monument, het Kindermonument Bevrijding:

Het Airborne-monument: een gedenkzuil, bekroond met een natuurstenen beeldengroep van vijf mannenfiguren. Een man die de vrijheid uitbeeldt, wordt omgeven door burgers en soldaten. Bij het gedenkteken is een informatiebord geplaatst. Op een herinneringsplaatje staan de namen van diegenen die dit project mogelijk gemaakt hebben. Het plaatje is ingemetseld in een van de muurtjes van de verlichting. Aan de voet van de zuil zijn in reliëf vier voorstellingen aangebracht: de oostkant stelt de landing van de geallieerde troepen voor, de zuidkant de hulp van de Oosterbeekse vrouwen aan de gewonden, de westkant de medewerking van het verzet aan de Airborne en de noordkant de laatste weerstand.

Kindermonument Bevrijding: dit monument ligt verstopt achter het Airborne-monument. Als je achter dit monument naar links loopt en om de rododendronstruiken, zie je op de hoek van de Oranjeweg en de Hartensteinlaan het Kindermonument Bevrijding. Dit monument bestaat sinds 5 mei 1995. Het is een cirkelvormige muur van betonnen straattegels waarin zelfportretten van kinderen zijn gegoten. Het monument is gemaakt door kunstenares Maria Strik. Het monument is opgedragen aan Anne Frank, dat ene meisje dat voor alle kinderen in de wereld staat, die slachtoffer zijn van oorlog, uitbuiting en discriminatie.

Soldaat met bloemenmeisje: Dit monument is onthuld op 3 september 2011 ter gelegenheid van de 65e Airborne Wandeltocht. Deze wandeltocht wordt jaarlijks gehouden. Het monument bestaat uit een sokkel waarop een bronzen soldaat hand in hand loopt met een klein meisje dat een zonnebloem in haar andere hand heeft. De soldaat staat symbool voor de Slag om Arnhem, het meisje voor de bevrijding en vrede. Ook verwijst ze naar de ‘bloemenkinderen’ die sinds 1945 tijdens de herdenking op de Airborne begraafplaats in Oosterbeek bloemen leggen op de graven van de gesneuvelden.

Ik steek de weg weer over en loop achter restaurant Klein Hartenstein langs en via een fietspad kom ik uit aan de zijkant van Restaurant Schoonoord waar tijdens de Slag om Arnhem een van de tijdelijke ziekenhuizen gevestigd was. Dit ziekenhuis was ingericht door de 1e Engelse Airborne divisie.

Ik steek de weg weer over en loop door een park en woonwijk naar het station van Oosterbeek, maar voor ik bij het station ben, sla ik linksaf naar Hotel Dreyeroord. Hotel Dreyeroord staat op de hoek van de Graaf van Rechterenweg met de Van Dedemweg. Bij dit hotel is tijdens Operatie Market Garden heel fel gevochten. Het hotel was de kern van de noordelijke verdedigingslinie van de King’s Own Scottish Borderers (KOSB). Het hotel werd ook wel Het Witte Huis (The White House) genoemd.

In het park, achter het hotel, vonden zware gevechten plaats.

Na de oorlog werd het zwaarbeschadigde hotel in oude staat hersteld.

Het hotel is per 1 oktober 2014 gesloten en in 2018 afgebroken. In 2019 is een nieuw pand gebouwd in de stijl van Hotel Dreyeroord zoals het er voor de Tweede Wereldoorlog uitzag.

Voor het voormalige hotel, dat nu een zorgcentrum is, staat een glaskunstwerk van Ellen Brouwers dat herinnert aan de gevechten.

Ik loop naar het station van Oosterbeek waar ik een tijdje moet wachten. Geen straf want het is heerlijk weer en ik kan overdenken wat ik vandaag allemaal gezien heb en dat is veel. Ik heb veel indrukken opgedaan, ondanks dat ik Oosterbeek al eerder heb bezocht. Het blijft indrukwekkend wat zich hier in die septemberdagen 1944 allemaal heeft afgespeeld. Wat een helse periode zal dit voor alle soldaten geweest zijn.

Ik moet tot 18.30 uur wachten omdat ik voor die tijd de volle prijs voor mijn treinrit moet betalen. Dat doe ik dus niet met mijn kortingskaart op zak. Ik neem de sprinter naar Station Ede-Wageningen, waar ik op hetzelfde perron overstap op de intercity naar Schiphol. Vanaf Schiphol reis ik met de bus naar mijn woonplaats.

Conclusie over etappe 6 van het Pad van de Vrijheid van Driel naar Oosterbeek

Etappe 6 van het Pad van de Vrijheid is een leuke etappe met veel afwisseling tussen bezienswaardigheden, zoals het Polenplein met de oorlogsmonumenten in Driel, het oversteken met de pont naar Oosterbeek, Oosterbeek met de Oude kerk, de Hemelse Berg en het Airborne Monument. Ik heb het Airborne Museum at Hartenstein in Oosterbeek niet bezocht, dit omdat ik dit museum tijdens etappe 13 van de Oudste wandelroute van Nederland van Oosterbeek naar Arnhem al heb bezocht. Bovendien had ik maar iets meer dan een uur om het museum te bekijken. In mijn ogen doe ik dit museum geen recht als ik er in een uur doorheen loop. Er is zoveel te zien.

Onderweg kom ik langs een paar punten die de aandacht vragen:

Nationaal Monument voor de Poolse 1e onafhankelijke parachutistenbrigade
Generaal Sosabowski
De Polen van Driel
Dropzone Poolse 1e onafhankelijke parachutistenbrigade
Operatie Market Garden
Oude Kerk in Oosterbeek
Engel van Arnhem
De vredesengel in Bato’s Wijk
Airborne Museum at Hartenstein in Oosterbeek
Airbornemonument
Kindermonument Bevrijding
Schoonoord
Hotel Dreyeroord

Het monument in de uiterwaarden heb ik niet gezien, deze ligt van de route af. Landgoed Oorsprong ben ik voorbij gelopen omdat ik aandacht had voor het natuurschoon op de Hemelse Berg. Ik ben ook geen borden tegengekomen van Landgoed Oorsprong.

Mijn route

Wandelgids

In de wandelgids over het Pad van de Vrijheid staat de route beschreven. Daarnaast bevat de wandelgids heel veel achtergrondinformatie over de Tweede Wereldoorlog en de bijna honderd markante punten langs de route. Het zijn angstige, heldhaftige en soms bizarre verhalen die de periode 1940-1945 tastbaar maken. Om de route te kunnen volgen heb je de routebeschrijving uit de wandelgids nodig. De wandelingen zijn niet gemarkeerd maar met behulp van de routebeschrijving in deze wandelgids en eventueel het GPX-bestand van je gekozen wandeling die je kunt vinden op de website van het Pad van de Vrijheid kun je niet verdwalen.

Praktische informatie

Afstand van etappe 6 van het Pad van de Vrijheid

Etappe 6 van het Pad van de Vrijheid loopt van Driel naar Oosterbeek. De afstand van deze zesde etappe is 12 kilometer. De route loopt grotendeels over asfaltwegen, het deel over de Hemelse Berg in Oosterbeek is onverhard.

Bereikbaarheid van etappe 6 van het Pad van de Vrijheid

Ik reis vanaf Schiphol met de rechtstreekse trein naar Arnhem Centraal Station. Vanuit Arnhem reis ik verder met bus 56 van Breng tot aan de bushalte De Meikers in Driel. Vandaar is het een klein stukje extra lopen naar het Polenplein, beginpunt van deze etappe.

In Oosterbeek reis ik met de trein naar station Ede-Wageningen (je kunt ook de sprinter naar Arnhem nemen en daar de intercity nemen) en vanaf station Ede-Wageningen reis ik met de intercity naar Schiphol en verder met de bus naar mijn woonplaats.

Horeca onderweg

In Driel en Oosterbeek zijn genoeg horecagelegenheden, zoals Restaurant Schoonoord en Restaurant Klein Hartenstein. Buiten deze plaatsen heb ik geen horecagelegenheden gezien.

In Driel is op het Polenplein een Albert Heijn gevestigd.

Overnachten onderweg

In Driel en Oosterbeek en omgeving zijn verschillende accommodaties waar je kunt overnachten.

Onderweg zijn er ook genoeg natuurhuisjes in Driel en Oosterbeek en omgeving te boeken waar je in de natuur kunt uitrusten van je wandeling. De natuurhuisjes liggen vaak diep verscholen in de bossen.