Dit is mijn verslag van etappe 11 van de oudste wandelroute van Nederland van Rhenen naar Heelsum. Net als de vorige etappes heb ik deze etappe ook opgedeeld in meerdere etappes. Bij de ANWB noemen ze dit de 5e etappe. Het eerste deel van deze etappe loopt van Elst naar Rhenen en het tweede deel van Rhenen via Wageningen naar Heelsum. De afstand van deze etappe is 27 kilometer, veel te ver voor mij. Het deel van de Grebbeberg in Rhenen via Wageningen naar Heelsum is 18,1 kilometer, inclusief de delen om van en naar de bushaltes te lopen. Ik heb mijn eigen indeling van etappes gemaakt, dit omdat 25-30 kilometer voor mij niet haalbaar is. Ik wandel etappe voor etappe. Veel plezier bij het lezen van en het bekijken van de foto’s in deze blog over de etappe 11 van de oudste wandelroute van Nederland.
Oudste wandelroute van Nederland etappe 11 : Rhenen – Heelsum
Ik reis met de trein vanaf Schiphol naar Station Driebergen-Zeist, daar stap ik over op de trein naar Rhenen. Vanaf het station Rhenen neem ik buslijn 50 van Syntus naar de bushalte Militair Ereveld Grebbeberg. Dit zijn slechts twee stops. Aangekomen bij de bushalte steek ik de drukke weg over.
Militair Ereveld Grebbeberg
Het eerste monument dat ik zie is het Nationale Legermonument. Dit gedenkteken is een ontwerp van ir. J.J.P. Oud door J.A. Raedecker en zijn zoon. Het monument bestaat uit een wit natuurstenen kruis met aan beide kanten een gebeeldhouwde liggende leeuw van kalksteen. Het monument is geplaatst op een rechthoekig voetstuk. De tekst op de voorzijde van het voetstuk luidt: ‘DEN VADERLANT GHETROUWE’ en de tekst op de achterzijde van het voetstuk luidt: ‘BLIJF ICK TOT IN DEN DOOT’.
Ik loop door de hekken van het Militair Ereveld Grebbeberg. In mijn verslag van etappe 10 van Elst naar Rhenen heb ik alles uitgebreid omschreven.
Het Militair Ereveld Grebbeberg in Rhenen is opgericht ter nagedachtenis aan de Nederlandse beroeps- en dienstplichtige militairen die sinds 10 mei 1940 waar ook ter wereld zijn gesneuveld. Ik krijg kippenvel als ik er aan denk wat hier allemaal tijdens de eerste oorlogsdagen in mei 1940 is gebeurd. De Grebbeberg was een essentiële locatie voor de verdediging van Nederland en maakte deel uit van de Grebbelinie. Er werden stukken land onder water gezet om de linie te versterken. Bij de strook tussen Wageningen en de Grebbeberg was dit niet mogelijk. Het was een zwakke plek en daarom richtte de Duitse aanval zich op deze plek in de verdedigingslinie. In de nacht van 10 op 11 mei werd met een artilleriebeschieting de aanval op de voorposten aan de voet van de Grebbeberg geopend. De Nederlandse militairen hielden de strijd vier dagen vol. Na de capitulatie werden de Nederlandse en Duitse slachtoffers op de plaats van het strijdtoneel begraven. De Grebbeberg werd de eerste oorlogsbegraafplaats van Nederland. Op het ereveld liggen meer dan 400 Nederlandse militairen begraven, die in mei 1940 sneuvelden in de strijd om het zuidelijkste gedeelte van de Grebbelinie. Sinds 1946 worden op de Grebbeberg ook militairen (her)begraven die tijdens de meidagen van 1940 elders in Nederland zijn omgekomen. De begraafplaats telt nu meer dan 800 graven. Ik krijg verschillende momenten kippenvel als ik er aan denk wat hier gebeurd is.
Na een moment van stilte en bezinning loop ik door naar het ereveld. Het blijft indrukwekkend, al die graven van hen die gevallen zijn voor onze vrijheid. Ik loop door het museum/bezoekerscentrum/herdenkingscentrum. In dit museum/bezoekerscentrum wordt een uitleg gegeven over de gestreden gevechten in de omgeving en ook de inval van het Duitse leger in Nederland. Hierbij zijn enkele verhalen te horen van soldaten en zijn er spullen bewaard gebleven uit die tijd. Ik breng een kort bezoek aan het museum/bezoekerscentrum.
Ik sluit mijn bezoek aan het Militair Ereveld Grebbeberg af bij het monument aan de overkant van de weg: de Gedenkzuil met een bronzen luidklok. Tussen de letters op de klok staan eenvoudige figuurtjes van centstukken, en het Nederlandse Rijkswapen. Achter de zuil staat een gebogen muur. De zuil is 7 meter hoog. De klok heeft een diameter van 97 centimeter en weegt 540 kilo. De tekst in de rand van de klok luidt: ‘IK SPREEK VOOR HEM DIE VIEL’.
De tekst op de zuil is een gedicht van J.C. Bloem:
‘VIJF DAGEN – EN DE VRIJHEID
GING VERLOREN
VIJF JAREN – EN EERST TOEN
WERD ZIJ HERBOREN
ZO MOEIZAAM TRIOMFEERT
GERECHTIGHEID
AAN DIT BESEF ZIJ DEZE
GROND GEWIJD’.
Grebbeberg
Via een mooi pad op de Grebbeberg loop ik via de loopgraaf die ik vorige keer ook gezien heb naar de vervallen ruïne van een boswachterswoning. Vanaf hier pik ik de route op en loop richting de Koningstafel. De Koningstafel is een open veld in het Grebbebos dat een weids uitzicht biedt op de Nederrijn, Betuwe en Blauwe Kamer. Vroeger genoten koningen hier van het uitzicht tijdens de jachtfeesten die ze hier vierden. Rondom dit veld vind je ook restanten van een walburg (een versterkte nederzetting). Op de Grebbeberg is in de Tweede Wereldoorlog is zwaar gevochten. De Grebbelinie is een verdedigingslinie die al in 1744 is aangelegd. Halverwege de 18e eeuw werd de linie verder versterkt. Ook voor de Tweede Wereldoorlog is de linie versterkt maar helaas heeft dit niet geholpen om de Duitsers tegen te houden.
In het gras staat een lange halfronde bank. Vanaf de steilrand heb ik vanaf twee plekken een schitterend uitzicht over het natuurgebied de Blauwe Kamer. De steilrand is ontstaan doordat de rivier duizenden jaren zand en grind van de stuwwal heeft weggespoeld. De Grebbeberg heeft al sinds eeuwen een strategische ligging. In natuurgebied De Blauwe Kamer heeft de rivier de Nederrijn het voor het zeggen. De rivier treedt af en toe buiten haar oevers en zet de omgeving onder water. Door de hoogteverschillen is hier veel variatie in flora en fauna. In de wilgenbossen en moerassen leven lepelaars, zilverreigers, aalscholvers en zelf visarenden. Het gebied wordt begraasd door halfwilde Galloway runderen en konikpaarden. In de restanten van de steenfabriek die hier vroeger stenen bakte van rivierklei leven nu grootoorvleermuizen. De runderen en konikpaarden zie ik nu niet maar wel heel veel ganzen die qua geluid ook duidelijk aanwezig zijn.
Beneden is een wildrooster. Aan het eind van het fietspad sta ik op de kruising met een paar informatiepanelen over de Grebbelinie. Ik lees dat deze verdedigingslinie al in 1744 aangelegd is en dat halverwege de 18e eeuw de linie verder versterkt werd. Ook net voor het begin van de Tweede Wereldoorlog werden hier versterkingen aangebracht. Deze laatste versterkingen hebben Nederland niet geholpen tegen de Duitse invasie.
Grebbedijk
Wat volgt is een 4 kilometer lange asfaltweg bijna geheel zonder schaduw. Gelukkig staat er wat wind anders was hier niet te lopen. Dan zou het hier veel te warm zijn. Wat jammer is dat ik aan de rechterzijde niets zie van het natuurreservaat van de Blauwe Kamer. Deze uiterwaarden is het leefgebied van vele unieke dieren- en plantensoorten. Veel zie ik niet van de Nederrijn. Het is druk met fietsers en een paar auto’s. Veel is er over dit stuk niet te vertellen. Halverwege loop ik langs de Plasserwaard. Dit is een voormalige steenoven die tot 1980 in gebruik is geweest. Nu zijn het 8 luxe woningen.
Wageningen
Na 4 kilometer langs de Grebbedijk te hebben gelopen, loop ik Wageningen binnen. Het eerste deel van Wageningen is saai. Ik loop nog steeds langs de doorgaande weg met de rest van het verkeer. Van de Nederrijn is amper wat te zien. Het is de industrie die mij het uitzicht belemmert.
Aan het eind van het water bij de haven loop ik het centrum van Wageningen in. Het is rustig in de stad. Ik loop langs het Monument voor de gevallenen en de Grote Kerk.
Wageningen staat bekend om twee dingen, de Wageningen Landbouwuniversiteit en Wageningen is de stad waar aan het einde van de Tweede Wereldoorlog de geallieerden onder aanvoering van generaal Foulkes en de Duitse bezetter onder generaal Blaskowitz onderhandelden over de wijze waarop de Duitse militairen zich dienden te gedragen na de capitulatie. In Hotel De Wereld, in wat nu de ‘Grote Capitulatiezaal’ heet, werd op zaterdag 5 mei 1945 de capitulatie van de Duitse bezetter een feit. Nog steeds vindt in Wageningen een defilé van oud-militairen van Amerikaanse, Britse en Canadese afkomst plaats om de bevrijding te herdenken.
Op het plein voor Hotel De Wereld staat het Nationaal Bevrijdingsmonument ‘Blote Gerrit’.
Via de Veerweg loop ik Wageningen uit. Wat opnieuw volgt is een saaie asfaltweg zonder schaduw langs de uiterwaarden van de Nederrijn. Van de rivier zie ik nu ook niets.
Op de kruising met de Onderlangs loop ik rechtdoor en loop opnieuw een lange trap op. Ik sta in het Arboretum Belmonte.
Arboretum Belmonte
Belmonte Arboretum ligt op landgoed Belmonte. Dit landgoed werd gesticht door Thierry Juste, baron De Constant Rebecque de Villars. Hij liet hier rond 1845 een villa bouwen. Er werd grond aangekocht tot het landgoed zeventien hectare groot was. Hierop werd een tuin aangelegd naar ontwerp van Davis Zocher Jr., een tuinarchitect die sterk beïnvloed was door de Engels Landschapsstijl. In 1936 kwam het landgoed in het bezit van Stichting Het Gelders Landschap. In de Tweede Wereldoorlog werd er in en om Wageningen hevig gevochten. Op het landgoed waren Duitse voorraden voor de strijd opgeslagen. Daarom was het een doelwit voor beschietingen en bombardementen die het landgoed en landhuis grotendeels verwoestten. In 1951 kocht de Landbouwuniversiteit Wageningen het landgoed om haar botanische tuin De Dreijen uit te breiden met een arboretum. Er werden collecties bomen en een beroemde collectie rododendrons aangeplant.
Entree: gratis.
Openingstijden: zonsopgang tot zonsondergang.
Adres: Generaal Foulkesweg 94-A, Wageningen.
Website: Belmonte Arboretum
Boven heb ik bij het uitkijkpunt een mooi uitzicht over de uiterwaarden van de Nederrijn. De tuin heb ik niet heel uitgebreid bekeken. Er staan kunstwerken maar ik zie geen bloeiende planten. De rododendrons zijn uitgebloeid.
Aan het eind van Belmonte Arboretum ligt Fletcher Hotel-Restaurant De Wageningsche Berg. Het hotel/restaurant heeft een mooi terras met uitzicht over de Nederrijn.
Ik loop verder via de toerit naar het hotel langs de watertoren en het verlaten stadion van FC Wageningen, een betaald voetbalorganisatie die in 1992 verdween uit de eerste divisie.
Bospaden
Bij de rotonde steek ik rechtover en loop een heerlijk bosgebied in: de Dorschkamp. Hier is het heerlijk wandelen op deze warme zomerdag.
De Dorschkamp is een landgoed van ongeveer 70 hectare en bestaat voornamelijk uit bos. Via bospaden kom ik uit bij Hotel-Restaurant Nol in ’t Bosch.
Hier loop ik weer via een asfaltweg en een stukje via het fietspad langs de N782 naar Arboretum Oostereng. Na een stuk asfalt kom ik weer op een stuk onverhard, zeg maar gerust mul zandpad.
Bij een oude schuur die ineens voor me opdoemt, wordt hard gewerkt. Dit is het 220 hectare grote Landgoed Quadenoord. Hier is de beeldentuin Quadenoord. Landgoed Quadenoord is 220 hectare groot en bestaat uit weilanden, akkers en bossen waar de Renkumse beek en de sprengen doorheen stromen. Het landgoed is al 130 jaar in het bezit van één familie. Het gebied wordt al sinds de prehistorie bewoond. Dit zie je aan de vele grafheuvels. Bij de schuur is het rustig. Er zijn een paar vrouwen aan het werk met beelden. De focus ligt op Afrikaanse kunst. Er staan mooie, maar ook dure beelden in de tuin. Aan de andere kant van het pad staat een oude watermolen die nog te bezichtigen is.
Ik loop verder want ik ben nog niet bij mijn eindpunt. De wandeling gaat door het bos terug naar het fietspad langs de N782.
Renkum / Heelsum
Dan begint het saaie stuk via het fietspad langs de N782 naar Renkum. Veel is hier niet over te zeggen. Het is doorlopen en kilometers maken. Renkum wordt Heelsum en net voor het benzinestation loop ik de Prins Bernhardlaan in en via de Pannekoeklaan en Patrimoniumweg kom ik uit bij het eindpunt van deze etappe: de bushalte Patrimoniumweg. Ik steek de straat over want de bushalte van buslijn 352 naar Arnhem is aan de overkant. Hier staat ook weer het bord van de oudste wandelroute van Nederland.
Ik heb geluk want ik hoef slechts 10 minuten te wachten. Met de bus reis ik naar Arnhem Centraal Station. Daar haast ik me naar het perron want mijn trein naar Utrecht Centraal Station vertrekt over een paar minuten. Op station Utrecht Centraal Station stap ik over in een volle trein vol Ajax supporters (die gelukkig bij Station Bijlmer Arena de trein verlaten) naar Schiphol en met de bus van Schiphol naar mijn woonplaats. Het was een mooie en indrukwekkende maar (te) lange wandeling.
Etappe 11 van de oudste wandelroute van Nederland loopt vanaf de Grebbeberg via Wageningen naar Renkum en Heelsum. Ik vond dit deels een leuke etappe met de Grebbeberg, Arboretum Belmonte en het bos buiten Wageningen. Maar de asfaltdelen Grebbedijk, Wageningen uit en in Renkum en Heelsum waren saai. Ik heb leukere etappes gelopen van de oudste wandelroute van Nederland.
Mijn route
Wandelgids
In het boekje ‘Te voet van Amsterdam naar Arnhem’ uit 1914 staat de oudste wandelroute van de ANWB beschreven: 150 kilometer van Station Amsterdam Muiderpoort, via het Gein naar het Gooi, Utrechtse Heuvelrug (Hilversum, Zeist, Maarn, Doorn, Amerongen), Rhenen, Wageningen, Heelsum, Oosterbeek en eindpunt Arnhem. Online heb ik een PDF bestand gevonden met het oorspronkelijke boekje van de Oudste wandelroute van Nederland.
Op de website van de ANWB kun je de routebeschrijving en de GPS-bestanden downloaden.
Praktische informatie
Afstand van etappe 11 van de oudste wandelroute van Nederland
Etappe 11 van de oudste wandelroute van Nederland loopt van Rhenen naar Heelsum. De afstand van deze elfde etappe is 18,1 kilometer inclusief het deel vanaf het Militair Ereveld Grebbeberg naar de Grebbeberg. Dit eerste stuk hoort niet bij de etappe. De route loopt over asfaltwegen en een paar onverharde bospaden.
Bereikbaarheid van etappe 11 van de oudste wandelroute van Nederland
Ik reis vanaf Schiphol met de trein naar Station Driebergen-Zeist en verder met de trein naar Rhenen. In Rhenen neem ik buslijn 50 van Syntus naar de bushalte Militair Ereveld Grebbeberg. De terugreis vanuit Heelsum gaat met buslijn 352 van de maatschappij Breng naar Station Arnhem Centraal. Vandaar reis ik met de trein via Utrecht Centraal Station naar Schiphol en vanaf daar heb ik de bus naar mijn woonplaats genomen.
Horeca onderweg
Onderweg kom ik langs verschillende horecagelegenheden:
- Brasserie Villa Grebbeoord, Grebbeweg, 3911 AX Rhenen.
- Fletcher Hotel-Restaurant De Wageningsche Berg, Generaal Foulkesweg 96, 6703 DS Wageningen.
- Hotel-Restaurant Nol in ’t Bosch, Hartenseweg 60, 6704 PA Wageningen.
In het centrum van Wageningen zijn veel horecagelegenheden en ook in Renkum en Heelsum zijn meerdere horecagelegenheden.
Overnachten onderweg
In Rhenen, Wageningen, Renkum en Heelsum en omgeving zijn verschillende accommodaties waar je kunt overnachten, zoals:
- Hotel De Wereld, 5 Mei Plein 1, 6703 CD Wageningen.
- Fletcher Hotel-Restaurant De Wageningsche Berg, Generaal Foulkesweg 96, 6703 DS Wageningen.
- Hotel-Restaurant Nol in ’t Bosch, Hartenseweg 60, 6704 PA Wageningen.
Onderweg zijn er ook genoeg natuurhuisjes in Rhenen, Wageningen, Renkum en Heelsum en omgeving te boeken waar je in de natuur kunt uitrusten van je wandeling. De natuurhuisjes liggen vaak diep verscholen in de bossen.
Oudste wandelroute van Nederland : overzicht etappes
De eerste bewegwijzerde wandelroute van Nederland werd in 1914 door de ANWB geopend. De tweede voorzitter van de ANWB, de heer Pos, kwam met het idee om een bewegwijzerde wandelroute dwars door Nederland te maken als promotie voor de ANWB. Het dagelijks bestuur plaatste in de Kampioen een vacature om het hele traject in kaart te brengen. Er waren maar liefst 242 sollicitanten. J.D.H. Beckering, kapitein van het Indische Leger, was degene die de route mocht uitwerken.
De wandelroute was bewegwijzerd met ruim zevenhonderd bordjes. Daarnaast stonden onderweg vier stenen informatiepanelen. Ook werd er een boekje met extra informatie en wandelkaarten uitgegeven. Het hele project kostte 3000 gulden. Op 26 mei 1914 werd deze wandelroute geopend. Het traject werd in 1951 geactualiseerd. In 2011 werd de oorspronkelijke route opnieuw in kaart gebracht. Ongeveer 80% van de wandelroute is nog steeds te lopen over dezelfde wegen en paden als toen. De overige 20 procent is niet meer af te leggen omdat het Nederland is veranderd.
De Oudste wandelroute van Nederland is door de ANWB verdeeld in zes etappes. De lengte van de etappes varieert van 21 tot 30 kilometer. De langste eerste etappe is 30 kilometer lang en is in twee deeletappes (1a+1b) verdeeld. De afstanden zijn voor mij te lang daarom heb ik mijn eigen etappe-indeling gemaakt. De route is vlak en voor ongeveer de helft verhard. Ik heb thuis de gratis ANWB Eropuit app gedownload om onderweg te kunnen navigeren mocht het nodig zijn.
De nummering van 1 t/m 6 heb ik in mijn versie niet aangehouden. De links in de blogs zullen verwijzen naar de oorspronkelijke indeling.
Heb jij wel eens een etappe van de Oudste wandelroute van Nederland gelopen? Wat vond je er van? Heb je een andere aanbeveling voor een lange-afstandswandeling?
Meer lezen
- Oudste wandelroute van Nederland etappe 1 : Station Amsterdam-Muiderpoort – Driemond
- Oudste wandelroute van Nederland etappe 2 : Driemond – Nederhorst den Berg
- Oudste wandelroute van Nederland etappe 3 : Nederhorst den Berg – Hilversum
- Oudste wandelroute van Nederland etappe 4 : Hilversum – Den Dolder
- Oudste wandelroute van Nederland etappe 5 : Den Dolder – Zeist
- Oudste wandelroute van Nederland etappe 6 : Zeist – Maarn
- Oudste wandelroute van Nederland etappe 7 : Maarn – Doorn
- Oudste wandelroute van Nederland etappe 8 : Doorn – Leersum
- Oudste wandelroute van Nederland etappe 9 : Leersum – Elst
- Oudste wandelroute van Nederland etappe 10 : Elst – Rhenen
- Oudste wandelroute van Nederland etappe 11 : Rhenen – Heelsum
- Oudste wandelroute van Nederland etappe 12 : Heelsum – Oosterbeek
- Oudste wandelroute van Nederland etappe 13 : Oosterbeek – Arnhem
- De oudste wandelroute van Nederland : een overzicht
- Oudste wandelroute van Nederland
- Oudste wandelroute van Nederland
